Bolesław Prus – „Lalka”

Lalka - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl

Lalka - lekturek.pl

„Lalka" B. Prus - streszczenie i opracowanie w pigułce! #matura2020 #matura #lektura

Lalka - streszczenie szczegółowe

„Lalka" - najważniejsze motywy literackie #lalka #matura2021 #matura #językpolski

Data wydania: 1889

Epoka: Pozytywizm

Rodzaj: epika

Gatunek: powieść realistyczna

Geneza: powieść jest efektem dziennikarskich doświadczeń oraz zainteresowania Prusa społeczeństwem. Samu autor mówił, iż chciał ukazać idealistów na społęcznym tle.

Motywy:

• Miłość

  Głównym wątkiem powieści Bolesława Prusa „Lalka” jest motyw miłości. Fabuła koncentruje się wokół uczucia, którym Stanisław Wokulski zapałał do młodej arystokratki, Izabeli Łęckiej. Główny bohater jest człowiekiem przełomu epok. Żyje w czasach pozytywizmu, ale pozostaje wierny ideałom romantycznym. Idealizuje więc miłość, która staje się jego obsesją. Wokulski nie dostrzega wad Izabeli, wybacza wszystkie nieprzyjemności, których doznał z jej strony. W swoich działaniach kieruje się miłością. Dla Izabeli pomnaża majątek, uczy się angielskiego i zaczyna spędzać czas w kręgach arystokracji. Spotyka go jednak rozczarowanie. Izabela zostaje jego narzeczoną, ale wciąż romansuje ze Starskim. Gdy Wokulski się o tym dowiaduje, próbuje popełnić samobójstwo i rezygnuje z prowadzonych przez siebie interesów. Jego dalszy los jest nieznany. Być może ginie w ruinach zasławskiego zamku. Romantyczna miłość okazuje się mrzonką, która niszczy życie Wokulskiego. Mężczyzna nie jest w stanie zapomnieć o Izabeli, przez co traci szansę na szczęście u boku pracowitej i skromnej Heleny Stawskiej. Zawód miłosny przeżył też Rzecki, w młodości zdradzony przez ukochaną. W kręgach arystokratycznych, miłość nie ma zbyt wielkiego znaczenia. Ludzie pobierają się, ze względu na pochodzenie i majątek, aby później szukać osobistego szczęścia poza małżeństwem. Przykładem takiej postawy jest Ewelina Janocka, która wychodzi za starszego od siebie barona Dalskiego i romansuje ze Starskim.

• Przyjaźń

  Po­ja­wia się też motyw przyjaźni. Ignacy Rzecki jest wier­nym przy­ja­cie­lem Wo­kul­skie­go. Pod jego nie­obec­ność, czu­wa nad skle­pem ga­lan­te­ryj­nym, któ­re­mu po­świę­ca całe swo­je ży­cie. Chce też pry­wat­ne­go szczę­ścia przy­ja­cie­la, pró­bu­je wy­swa­tać go z He­le­ną Staw­ską. Mimo szcze­rych chę­ci, Rzec­ki nie jest w sta­nie wpły­nąć na Wo­kul­skie­go, opę­ta­ne­go cho­rą mi­ło­ścią do Iza­be­li. Ku­piec rów­nież trosz­czy się o su­biek­ta. Za­pew­nia mu nowe miesz­ka­nie, któ­re urzą­dza tak samo jak po­przed­nie, zna­jąc nie­chęć Igna­ce­go do zmian. Przy­ja­cie­lem Wo­kul­skie­go jest też dok­tor Szu­man, po­zna­ny pod­czas ze­sła­nia na Sy­be­rię. Ra­cjo­nal­nie pod­cho­dzi do ży­cia i do­strze­ga de­struk­cyj­ny wpływ mi­ło­ści na ży­cie kup­ca.

• Kobieta femme fatale

  Istot­ną rolę od­gry­wa tak­że motyw kobiety. Izabela Łęcka jest praw­dzi­wą femme fatale, któ­ra ocza­ro­wu­je męż­czy­znę swo­im uro­kiem, a na­stęp­nie pro­wa­dzi go do upad­ku. Jest roz­ka­pry­szo­ną ego­ist­ką, któ­rej je­dy­ną za­le­tą jest uro­da. Cał­ko­wi­cie inną ko­bie­tą jest He­le­na Staw­ska, na któ­rej po uciecz­ce męża spo­czy­wa obo­wią­zek utrzy­ma­nia cór­ki i mat­ki. Jest skrom­na i wy­trwa­ła, udzie­la ko­re­pe­ty­cji, a na­stęp­nie po­dej­mu­je pra­cę w skle­pie Mi­le­ro­wej. W po­wie­ści po­ja­wia się tak­że ko­bie­ta upa­dła - Ma­rian­na, któ­ra przez bie­dę tra­fi­ła do domu pu­blicz­ne­go. Z po­mo­cą Wo­kul­skie­go, dziew­czy­na za­czy­na utrzy­my­wać się z szy­cia, a na­wet znaj­du­je męża.

• Sen

  W po­wie­ści obec­ny jest tak­że motyw snu. Ma­rze­nia sen­ne ujaw­nia­ją pra­gnie­nia i oba­wy bo­ha­te­rów. Iza­be­la śni o pięk­nym męż­czyź­nie, któ­ry ob­ja­wia się jej w for­mie boga Apollina. Uka­zu­je to jej nie­re­ali­stycz­ne po­dej­ście do mi­ło­ści. W snach na­wie­dza ją rów­nież Wo­kul­ski, któ­ry przy­bie­ra po­stać po­two­ra o wiel­kich, czer­wo­nych dło­niach, przej­mu­ją­ce­go kon­tro­lę nad ro­dzi­ną Łęc­kich. Iza­be­la czu­je się osa­czo­na przez ad­o­ru­ją­ce­go ją kup­ca, któ­re­go da­rzy nie­chę­cią. Sny od­gry­wa­ją też waż­ną rolę w ży­ciu Rzec­kie­go. Gdy brał udział w Wio­śnie Lu­dów, śnił że zno­wu jest dziec­kiem i znaj­du­je się w ro­dzin­nej War­sza­wie. Przed wi­zy­tą w te­atrze, na­wie­dza go wi­zja pu­blicz­ne­go ośmie­sze­nia, któ­ra uka­zu­je oba­wę przed upo­ko­rze­niem w no­wej, nie­zna­nej sy­tu­acji.

• Samotność

  Waż­ny jest rów­nież motyw samotności. Stanisław Wokulski jest uzna­wa­ny przez swo­je oto­cze­nie za dzi­wa­ka. W mło­do­ści, wy­śmie­wa­no jego am­bi­cje na­uko­we, po­nie­waż wy­wo­dzi się ze zu­bo­ża­łej szlach­ty. Po po­wro­cie z ze­sła­nia, na­ukow­cy uzna­wa­li go za kup­ca, a kup­cy - za na­ukow­ca. Jest roz­dar­ty we­wnętrz­nie, nie ujaw­nia swo­ich se­kre­tów na­wet Rzec­kie­mu. Sta­ry su­biekt rów­nież jest sa­mot­ny. Ni­g­dy nie za­ło­żył ro­dzi­ny, sen­sem jego ży­cia jest pra­ca w skle­pie. Jest przy­wią­za­ny do Wo­kul­skie­go, któ­ry po­świę­ca mu co­raz mniej cza­su, po­nie­waż pró­bu­je zdo­być ser­ce Iza­be­li. Rzec­ki spę­dza więk­szość cza­su w sa­mot­no­ści, po­grą­ża­jąc się we wspo­mnie­niach. Gdy umie­ra, nie ma przy nim ni­ko­go. Sa­mot­ność do­ty­ka tak­że Łęcką, któ­ra przez swo­ją próż­ność tra­ci wszyst­kich ad­o­ra­to­rów. Po śmier­ci ojca, po­sta­na­wia wstą­pić do klasz­to­ru.

• Cierpienie

  W po­wie­ści po­ja­wia się motyw cierpienia. Rzec­ki nie po­tra­fi po­go­dzić się ze zmie­nia­ją­cą się rze­czy­wi­sto­ścią. Ko­lej­ne roz­cza­ro­wa­nia do­pro­wa­dza­ją go do śmier­ci. Cier­pi rów­nież Wo­kul­ski, nie­szczę­śli­wie za­ko­cha­ny w Łęc­kiej. Prus opi­su­je tak­że ból, to­wa­rzy­szą­cy naj­uboż­szym war­stwom spo­łecz­nym, każ­de­go dnia wal­czą­cym o prze­trwa­nie swo­ich ro­dzin.

• Samobójstwo

  Obec­ny jest też motyw samobójstwa. Kon­dy­cja psy­chicz­na bo­ha­te­rów jest tak zła, że nie­któ­rzy z nich po­sta­na­wia­ją tar­gnąć się na wła­sne ży­cie. Zwia­stu­je to na­dej­ście ko­lej­nej epo­ki - mo­der­ni­zmu. Po­ja­wia się dekadentyzm, na­stro­je schył­ko­we, zwią­za­ne z upad­kiem wszel­kich war­to­ści. Wo­kul­ski pró­bu­je za­koń­czyć swo­je ży­cie, kła­dąc się na to­rach. Nie może po­go­dzić się z nie­wier­no­ścią Łęc­kiej. Zo­sta­je ura­to­wa­ny przez dróż­ni­ka Wy­soc­kie­go. Nie od­zy­sku­je jed­nak ra­do­ści ży­cia, po­grą­ża się w apa­tii. Dal­szy los Wo­kul­skie­go jest nie­zna­ny. Być może gi­nie w wy­sa­dzo­nych przez sie­bie ru­inach za­sław­skie­go zam­ku, po któ­rych spa­ce­ro­wał z Iza­be­lą. Sa­mo­bój­stwo pró­bu­je po­peł­nić tak­że dok­tor Szu­man. W mło­do­ści, był za­ko­cha­ny w chrze­ści­jan­ce, dla któ­rej pla­no­wał na­wet zmia­nę re­li­gii. Gdy uko­cha­na zmar­ła, Szu­man otruł się chlo­ro­for­mem, ale zo­stał ura­to­wa­ny przez ko­le­gę. Mimo swo­ich do­świad­czeń, dok­tor uwa­ża, że sa­mo­bój­com nie na­le­ży prze­szka­dzać. Życie od­bie­ra so­bie Au­gust Katz, przy­ja­ciel Rzec­kie­go. Męż­czy­zna nie robi tego jed­nak z po­wo­du zła­ma­ne­go ser­ca. Po­sta­na­wia się za­bić po upad­ku po­wsta­nia na Wę­grzech, po­nie­waż nie może po­go­dzić się z uci­skiem i nie­spra­wie­dli­wo­ścią spo­łecz­ną.

• Nauka

  Waż­ną rolę od­gry­wa motyw nauki. Po­zy­ty­wi­ści pro­pa­go­wa­li scjen­tyzm, czy­li na­uko­we po­zna­nie rze­czy­wi­sto­ści. Do zwo­len­ni­ków na­uki na­le­ży Sta­ni­sław Wo­kul­ski. W mło­do­ści, pra­co­wał w wi­niar­ni Hop­fe­ra, aby zdo­być środ­ki na dal­szą edu­ka­cję. Ukoń­czył Szko­łę Przy­go­to­waw­czą i roz­po­czął na­ukę w Szko­le Głów­nej na wy­dzia­le ma­te­ma­tycz­no-przy­rod­ni­czym, któ­rą prze­rwał z po­wo­du wy­bu­chu po­wsta­nia stycz­nio­we­go. Pró­bo­wał też swo­ich sił, jako wy­na­laz­ca-ama­tor. Skon­stru­ował pom­pę i pró­bo­wał zbu­do­wać ba­lon. Na­uką za­fa­scy­no­wa­ny jest rów­nież Julian Ochocki, któ­ry ma­rzy o wy­na­le­zie­niu ma­szy­ny la­ta­ją­cej. Wo­kul­ski do­ce­nia jego pa­sję i za­pi­su­je mu dużą część swo­je­go ma­jąt­ku, aby mógł kon­ty­nu­ować ba­da­nia. Za­pa­lo­nym na­ukow­cem jest rów­nież pro­fe­sor Ge­ist, pra­cu­ją­cy nad wy­na­le­zie­niem me­ta­lu, lżej­sze­go od po­wie­trza. Oto­cze­nie uzna­je go za dzi­wa­ka, ale on kon­ty­nu­uje swo­je ba­da­nia.

• Idealista

  W po­wie­ści po­ja­wia się rów­nież motyw idealisty. Utwór po­cząt­ko­wo miał no­sić ty­tuł „Trzy po­ko­le­nia”, po­nie­waż opi­su­je trzy pokolenia idealistów. Pierw­szym z nich jest Igna­cy Rzec­ki, ide­ali­sta po­li­tycz­ny, któ­rzy wie­rzy, że po­tom­ko­wie Na­po­le­ona Bo­na­par­te da­dzą Pol­sce upra­gnio­ną nie­pod­le­głość. Dru­gie po­ko­le­nie to Wo­kul­ski, śle­po wie­rzą­cy w ro­man­tycz­ną kon­cep­cję mi­ło­ści, któ­ra ist­nie­je wy­łącz­nie w li­te­ra­tu­rze. Naj­młod­szym ide­ali­stą jest Ochoc­ki, po­świę­ca­ją­cy całe swo­je ży­cie na­uce. Rzec­ki i Wo­kul­ski po­no­szą po­raż­kę, wy­zna­wa­ne przez nich idee oka­zu­ją się mrzon­ka­mi. Ochoc­ki ma szan­sę zre­ali­zo­wać swo­je ma­rze­nia, ale musi wy­je­chać za gra­ni­cę, z da­le­ka od śro­do­wi­ska, w któ­rym ni­ko­go nie in­te­re­su­ją jego ba­da­nia.

• -inne

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

Ważne pojęcia:

Lalka - główne wątki

Trzy pokolenia idealistów w Lalce

Ignacy Rzecki jako romantyk

Bohaterowie:

Idealista to człowiek kierujący się w postępowaniu wzniosłymi zasadami, zdolny do poświęceń dla ich realizacji, wyobrażający sobie świat lepszym niż jest on w rzeczywistości. Idealista to także marzyciel, fanatyk idei, która przesłania mu realne spojrzenie na świat. Wśród bohaterów "Lalki" znaleźć możemy postacie, które odpowiadają powyższemu opisowi. Są nimi:

• Stanisław Wokulski, idealista miłości;
• Ignacy Rzecki, idealista polityczny;
• Julian Ochocki, idealista nauki.

Ignacy Rzecki jest człowiekiem, który na świat patrzy przez pryzmat swych młodzieńczych poglądów, nadziei na nigdy nie spełnione marzenia o wolności. Stary subiekt reprezentuje poglądy pokolenia dawnych żołnierzy napoleońskich, legionistów, do których należał także jego ojciec. Wychowany w kulcie Napoleona, w duchu haseł walki o wolność i sprawiedliwość, Ignacy Rzecki stał się niewolnikiem bonapartyzmu a także zagorzałym demokratą. Gdy w roku 1848 wybuchła w Europie Wiosna Ludów młody Ignacy porzucił pracę w sklepie Mincla i zgodnie z głoszonymi ideami walki "za wolność waszą i naszą" wyruszył wraz ze swoim przyjacielem Augustem Katzem na wojnę. Po zwycięstwie Austrii Katz popełnił samobójstwo, a Ignacy przeżył ogromne rozczarowanie. Jednak nie załamał się, swe ideały próbował wpoić Wokulskiemu. Zacięty bonapartysta nie przyjmował do wiadomości, że są to nierealne rojenia. W osobie i dziedzictwie Napoleona widział możliwość wyzwolenia ukochanej ojczyzny. Tak wbił sobie do głowy myśl o wyzwoleniu, które przyniesie idea Napoleona, wskrzeszona przez potomków cesarza, że nawet niektóre czyny Wokulskiego pojmował jako działania spiskowe.

Idealistą miłości był Stanisław Wokulski. Ten twardy, rozsądny i bardzo pragmatyczny człowiek dał się opanować i obezwładnić samym tylko wyobrażeniem o miłości. Uosobieniem tego uczucia i ideałem kobiety zarazem była w jego oczach Izabela Łęcka. Wokulski, opętany nieznanym mu wcześniej uczuciem, nie dostrzegał realiów, nie chciał znać prawdy o realnej sytuacji. Uciekając od świata zatopił się w marzeniu o szczęśliwej miłości, pięknym i bogatym wnętrzu wybranki i robił wszystko, by ją zdobyć. Przeżył ogromne rozczarowanie, gdy odkrył, kim naprawdę jest jego wymarzona kobieta.

Julian Ochocki jest człowiekiem, który poświęcił się nauce. Ten młody arystokrata, zarażony ideą nauki, swe życie podporządkował jednemu - stworzeniu"metalu lżejszego od powiet- rza", wynalazku użytecznego dla wszystkich. Przekonanie o nieograniczonych możliwościach człowieka, o szansie na zgłębienie niedostępnych dziedzin, niepoznanych do tej pory tajników wiedzy skazało go na wyobcowanie ze środowiska, na samotność i niezrozumienie. Dodatkowo jego smutnego losu dopełnia fakt, iż w kraju nie miał najmniejszych szans na prowadzenie czy choćby rozpoczęcie badań.

idealisci_w_lalce_b_prusa