Eliza Orzeszkowa – „Gloria victis”

Łacińska dewiza gloria victis – „chwała zwyciężonym” – oznaczająca najwyższy wyraz czci dla poległych za sprawę wolności i niepodległości w walce z przeważającymi siłami wroga, była przeciwieństwem vae victis – „biada zwyciężonym”.

Warto zwrócić także uwagę na chwyt zastosowany przez Orzeszkową, a więc przeniesienie roli narratora na drzewa, które kolejno opowiadają fragmenty historii, której były niemymi świadkami. Okazuje się, że ten zbiorowy i fantastyczny narrator jest bardziej empatyczny niż ludzie, którzy w ogóle nie interesują się historią, o której opowiedzenie prosi wiatr. To bardzo brutalne podsumowanie tego, co stało się z historią i pamięcią o powstańcach, na co Orzeszkowa w całym tomie Gloria victis zwracała uwagę.

Problematyka

Untitled

Data wydania: 1910

Epoka: pozytywizm

Rodzaj: epika

Gatunek: Nowela. Utwór został wzbogacony przez autorkę o nietypowe, wręcz innowacyjne elementy (kulku narratorów, w tym upersonifikowane żywioły natury, partie opisowe, zmetaforyzowany język, podniosły styl)

Geneza: Gloria victis pochodzi z większego cyklu pod takim samym tytułem, który Orzeszkowa wydała w 1910 roku, a więc pod koniec swojej aktywności pisarskiej. Okres ten w twórczości autorki Nad Niemnem określany jest jako wspomnieniowy. Ostatnie dzieło, z którego pochodzi nowela Gloria victis to cykl opowiadań, nowel, które w różny sposób podejmują tematykę powstania styczniowego z 1863 roku. Nieco złagodzona cenzura tamtego okresu pozwoliła autorce na opisanie przedstawionych wydarzeń, co uważała Orzeszkowa za swój obowiązek szczególnie w obliczu postępującej wśród młodzieży „amnezji historycznej”. Pisarka (i nie tylko zresztą ona) dostrzegła, że wśród młodzieży, intensywnie poddawanej rusyfikacji, coraz częściej temat walk narodowowyzwoleńczych znika. Pamięć o tych ważnych dla narodu wydarzeniach się zaciera i blaknie. Cykl Gloria victis miał temu zapobiec. Dodatkowym impulsem do napisania Gloria victis był wybuch rewolucji 1905 roku w Rosji, która ponownie postawiła pytanie o pokrewieństwo obu wydarzeń przede wszystkim w kontekście tendencji wolnościowych. Wprost nigdzie autorka do tego nie nawiązuje, natomiast data wydania zbioru, 5 lat po wydarzeniach w Rosji, trudna była do zlekceważenia przez ówczesnych czytelników.

Motywy:

Motyw powstania
-//- poświęcenia
-//- wodza
-//- przyrody
-//- mogiły
-//- wolności
motywy

Ważne pojęcia:

Bohaterowie:

Untitled