Gustaw Herling-Grudziński – „Inny świat”

Inny świat - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl

„Inny świat” - streszczenie i opracowanie w pigułce #matura #matura2023 #matura

Data wydania: 1951

Epoka: współczesność, literatura wojenna

Rodzaj: epika

Gatunek: Autobiograficzna powieść dokumentalna (literatura faktu)

Geneza: Autor opisał swój przymusowy pobyt w radzieckim obozie pracy (łagrze) w Jercewie pod Archangielskiem w latach 1940-1942. Został tam zesłany w ramach kary za rzekome szpiegostwo na rzecz Niemiec

Inny świat, jest zapożyczeniem z motta, które pochodzi z utworu Fiodora Dostojewskiego Zapiski z domu umarłych: Tu otwierał się inny, odrębny świat do niczego niepodobny; tu panowały inne odrębne prawa, inne obyczaje, inne nawyki i odruchy.

Problematyka: „Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego jest dziełem dotykającym przede wszystkim problematyki moralności człowieka. Za murami obozu w Jercewie wartości przyswojone w dotychczasowym życiu okazują się zupełnie nieprzydatne, ponieważ panują tam całkiem odmienne zasady. W myśl tamtejszych praw wartość człowieka mierzona jest jest zdolnością do ciężkiej pracy fizycznej, efektywnością oraz korzyściami, jakie może on zaproponować (informacje, donoszenie, dzielenie się żywnością z kolegami itp.). Sowiecki łagier staje się areną, na której toczy się walka przede wszystkim o ocalenie życia, tylko niektórzy starają się również o ocalenie swojego człowieczeństwa.

Świat odwróconego dekalogu - świat, w którym zanegowane zostały najważniejsze wartości znane nam z dekalogu. Tą formułą określa się rzeczywistość wojennych obozów pracy, łagrów i lagrów.

Człowiek złagrowany - w tych nieludzkich warunkach egzystencji ludzie zmieniają się w wyzute z moralności istoty, których jedynym celem jest przetrwanie za wszelką cenę.

Motywy:

motyw moralności Ter­ror obo­zo­we­go ży­cia wy­ma­gał od czło­wie­ka wy­zby­cia się za­sad mo­ral­nych z wol­no­ści. Gru­dziń­ski twier­dzi wręcz, że czło­wiek jest ludz­ki je­dy­nie w wa­run­kach ludz­kich. Aby prze­trwać, osa­dze­ni kie­ro­wa­li się swo­isty­mi pra­wa­mi "od­wró­co­ne­go de­ka­lo­gu". Po­rzu­ca­no li­tość, do­pusz­cza­no się okro­pieństw, de­nun­cja­cji. Pro­wa­dzi­ło to jed­nak do ich po­wol­nej de­hu­ma­ni­za­cji za cenę prze­ży­cia. Kie­ro­wa­nie się obo­zo­wą mo­ral­no­ścią było jed­nym z ele­men­tów two­rze­nia "czło­wie­ka zla­gro­wa­ne­go" - zde­ge­ne­ro­wa­ne­go mo­ral­nie oraz wy­cień­czo­ne­go psy­cho­fi­zycz­ne w spo­sób nie­od­wra­cal­ny.

motyw cierpienia Cier­pie­nie było nie­od­łącz­nym ele­men­tem obo­zo­we­go ży­cia. Sys­tem za­da­wał je za­rów­no fi­zycz­nie jak psy­chicz­nie, wi­dząc w nim na­rzę­dzie "prze­bu­do­wy" osa­dzo­nych. Skła­da­ło się na nie wy­cień­cze­nie pra­cą, gło­dem oraz sa­my­mi za­sa­da­mi funk­cjo­no­wa­nia obo­zu. Jed­nych do­pro­wa­dza­ło ono do obłę­du lub za­ła­ma­nia. Inni mil­czą­co zno­si­li je w for­mie mę­czeń­stwa, wi­dząc w ta­kiej po­sta­wie moż­li­wość za­cho­wa­nia resz­tek god­no­ści isto­ty ludz­kiej.

motyw pracy Pra­ca, prócz gło­du i śmier­ci była sta­łym ele­men­tem obo­zo­we­go ży­cia. Sys­tem ła­gru opie­rał się na to­tal­nym wy­zy­sku więź­niów oraz znisz­cze­niu ich woli po­przez ka­torż­ni­czą pra­cę. Była ona opar­ta o wy­śru­bo­wa­ne nor­my, od któ­rych za­le­ża­ły przy­dzia­ły je­dze­nia. Ist­niał sys­tem sta­cha­now­ski, wszyst­ko zaś za­rzą­dza­ne było przy po­mo­cy skom­pli­ko­wa­nej i mało efek­tyw­nej ma­szy­ny biu­ro­kra­tycz­nej. Do naj­cięż­szych i naj­bar­dziej nie­bez­piecz­nych na­le­ża­ła pra­ca przy wy­cin­ce lasu.

motyw głodu Głód, po­dob­nie jak śmierć, to­wa­rzy­szył zsy­ła­nym przez cały okres prze­by­wa­nia w obo­zie. Było to ce­lo­we dzia­ła­nie apa­ra­tu ko­mu­ni­stycz­ne­go. Czło­wiek głod­ny kie­ru­je się je­dy­nie pod­sta­wo­wy­mi in­stynk­ta­mi za­pew­nie­nia so­bie po­ży­wie­nia, sta­je się więc ze­zwie­rzę­co­ny i po­dat­ny na sys­tem. Gru­dziń­ski twier­dził, że nie ma rze­czy, któ­rej czło­wiek nie zro­bił­by z gło­du i bólu. Dla­te­go te osa­dze­ni kra­dli, de­nun­cjo­wa­li, a na­wet za­bi­ja­li in­nych dla je­dze­nia. Ko­bie­ty od­da­wa­ły swo­je cia­ła. Głód pro­wa­dził rów­nież do cho­rób z wy­cień­cze­nia ta­kich jak szkor­but czy ku­rza śle­po­ta.

motyw śmierci Śmierć to­wa­rzy­szy­ła ska­za­nym na każ­dym kro­ku obo­zo­we­go ży­cia. Strach przed nią u nie­któ­rych ustę­po­wał miej­sca peł­ne­mu na­dziei wy­cze­ki­wa­niu. Lu­dzie nie­zdol­ni do po­peł­nie­nia sa­mo­bój­stwa wi­dzie­li w niej bo­wiem moż­li­wość uciecz­ki. Więk­szość jed­nak sta­ra­ła się jej unik­nąć za wszel­ką cenę. Pro­wa­dzi­ło to do czy­nów uzna­wa­nych poza obo­zem za nie­mo­ral­ne. Naj­bar­dziej prze­ra­ża­ją­ce w sys­te­mie obo­zo­wym było od­czło­wie­cze­nie śmier­ci. Łagier nie po­sia­dał cmen­ta­rza, każ­dy zgon był wiec ano­ni­mo­wy. Sys­tem od­bie­rał więź­niom moż­li­wość po­zo­sta­nia na­wet w pa­mię­ci in­nych lu­dzi po­przez oso­bo­wy grób. Dla­te­go też ska­za­ni sami pro­wa­dzi­li re­jestr zgo­nów na ścia­nach. Z mo­ty­wem śmier­ci zwią­za­na jest też tru­piar­nia - miej­sce, gdzie do­go­ry­wa­li skraj­nie wy­cień­cze­ni więź­nio­wie.

motyw kata i ofiary Osa­dze­ni w obo­zach byli zróż­ni­co­wa­nie pod wie­lo­ma wzglę­da­mi. Dzie­li się mię­dzy in­ny­mi po­cho­dze­niem, wy­daj­no­ścią oraz po­wo­dem osa­dze­nia. Przy­bie­ra­li rów­nież po­zy­cję ka­tów i ofiar. Naj­czę­ściej ka­ta­mi zo­sta­wa­li urko­wie - re­cy­dy­wi­ści sto­su­ją­cy prze­moc, któ­rzy no­ca­mi usta­na­wia­li swo­je rzę­dy w obo­zie. Ka­ta­mi sta­wa­li się rów­nież do­no­si­cie­le tacy jak spo­tka­ny po woj­nie przez Gru­dziń­skie­go Żyd. Za cenę nie­praw­dzi­we­go ze­zna­nia wo­bec kil­ku Niem­ców (roz­strze­la­nych) prze­żył ła­gier. Był wiec jed­no­cze­śnie ka­tem i ofia­rą. Gru­dziń­ski nie po­tra­fił go jed­nak roz­grze­szyć na wol­no­ści i po­wie­dzieć "ro­zu­miem". Naj­bar­dziej oczy­wi­stym ka­tem osa­dzo­nych był zaś sam sys­tem. Wie­lu jego funk­cjo­na­riu­szy czer­pa­ło sa­dy­stycz­ną przy­jem­ność z gnę­bie­nia więź­niów, szcze­gól­nie pod­czas fazy prze­słu­chań wię­zien­nych.

Bohaterowie: