Konteksty - nowa matura, o co chodzi? - Baba od polskiego

https://babaodpolskiego.pl/konteksty-nowa-matura-o-co-chodzi/

Konteksty — muszą być minimum dwa w wypracowaniu na poziomie podstawowym.

Konteksty to funkcjonalne wykorzystanie tekstu kultury, które wpływa na pogłębienie rozumienia pracy, czyli nie chodzi o to, by popisać się znajomością jakiejś informacji, ale by wykazać, że kontekst rzuca nowe światło na opisywany problem, wzbogaca argumentację.

• historycznoliteracki
• teoretycznoliteracki
• literacki
• biograficzny
• kulturowy
• mitologiczny
• biblijny
• religijny
• historyczny
• filozoficzny
• egzystencjalny
• polityczny
• społeczny

Zatem:

• MUSZĄ BYĆ FUNKCJONALNE
• MUSZĄ POGŁĘBIAĆ ARGUMENTACJĘ
• POPISUJ SIĘ WIEDZĄ np.

Nie wystarczy wskazanie innej książki czy piosenki, która porusza to samo zagadnienie, co przykład literacki, którym ilustrujesz argument — musisz pogłębić refleksję: w pracy o roli buntu jako cesze młodości wypadałoby wskazać, na czym polegał konflikt klasyków z romantykami.

Przykładowe konteksty:

wiedza z teorii literatury, np.

• epos narodowy i jego funkcje
• ballada jako nobilitacja kultury ludowej
• katharsis w tragedii antycznej
• rola bajki oświeceniowej itp.

wiedza z historii literatury oraz epok:

• mesjanizm i jego funkcje w romantyzmie
• koncepcja wieszcza narodowego
• poeci barokowi np. wobec tematyki cierpienia, śmierci
• renesans jako odnowienie fascynacji epoką starożytności
• myśl pozytywistyczna wobec myśli romantycznej (albo: romantyzm-oświecenie itp.)
• tematyka religijna jako narzędzie opowiadania o uniwersalności np. cierpienia (w średniowieczu)
• “poezja po Auschwitz” – zmagania poetów z poszukiwaniem nowej formy wyrazu po wojnie
• grupy poetyckie (skamandryci, katastrofiści, futuryści) i ich postawa wobec rzeczywistości/przyszłości

konteksty dotyczące konkretnych dzieł i ich roli:
(np. “Dziadów” cz. III, twórczość Szekspira, tłumaczenie Psalmów Kochanowskiego, “Ocalenie” Miłosza i jego rola w powojennej poezji, oddziaływanie “Cierpień młodego Wertera”, rola powieści “ku pokrzepieniu serc” w twórczości Sienkiewicza, “Wesele” jako gorzki rozrachunek z polskością)

konteksty biograficzne:

• wpływ wojny na twórczość K.K. Baczyńskiego i pisarzy okresu wojny
• doświadczenie powstania styczniowego w twórczości Żeromskiego
• postawa Kochanowskiego wobec cierpienia w obliczu śmierci dziecka
• trauma wojenna Różewicza i jej rola w kształtowaniu języka poetyckiego
• emigracja wielkich romantyków (i jej obraz literacki)
• Piotr Skarga i doświadczenia kontrreformacji

wiedza historyczna:

• Wielka Emigracja, powstania
• w gruncie rzeczy jakikolwiek kontekst z historii (nie musi być historia Polski)

kontekst filozoficzny, np.

• stoicyzm (można dodatkowo powołać się np. na jego obecność w twórczości Jana Kochanowskiego)
• myśl wybranego filozofa, np. Platona, Arystotelesa, Kartezjusza, Kanta
• oddziaływanie danej myśli filozoficznej, np. nietzscheanizm, egzystencjalizm, stoicyzm

dzieła plastyczne (konkretne lub oddające kontekst danej epoki; konkretne aspekty twórczości w kontekście epoki, np. realistyczne przedstawianie detali anatomicznych w renesansie a fascynacja człowiekiem; barokowe: brak symetrii, fascynacja dynamizmem, asymetrią, ruchem jako zobrazowanie niepokojów epoki; klasycyzm w malarstwie jako odtwórcza fascynacja przeszłością; malarstwo abstrakcyjne jako poszukiwanie nowych środków wyrazu)

mitologia, Biblia – oczywiste

Pamiętaj, że kontekst może łączyć różne wątki (np. kontekst biograficzny i kontekst epoki; kontekst filozoficzny i dzieło literackie, w którym się przejawia; kontekst historyczny i jego wpływ na literaturę danej epoki/pisarza; wydarzenia danej epoki i ich wpływ na nurty filozoficzne; życie filozofa a jego wpływ)

Za kontekst uznaje się oczywiście także to,
z czego można było korzystać w poprzedniej formule matury: książki spoza kanonu lektur, filmy, sztuki teatralne, teksty piosenek.