Proces

Untitled

Co o nim pamiętać?

Jest jedną z najważniejszych pozycji literatury światowej! Nazywany współczesnym moralitetem, dziełem ekspresjonizmu europejskiego, przypowieścią o ludzkim losie i absurdzie istnienia. Znów jesteśmy w kręgu filozofii egzystencjalnej, powieść podejmuje zagadnienie ludzkiej kondycji i zagadki istnienia. Pisarz odpowiada na odwieczne pytanie, czym jest ludzkie życie. To proces. Nie wiadomo za co, o co, dlaczego. Wyrok zawsze zapada ten sam.

Akcja w Procesie nie jest zawiła. Bohater, Józef K., pewnego ranka budzi się jak co dzień. Odwiedzają go nieznajomi urzędnicy i okazuje się, że Józef K., zwykły prokurent, ma proces sądowy. Co przeskrobał? Nie wiadomo. Co mu się zarzuca? Też nie wiadomo. Rozprawy odbywają się w groteskowych pomieszczeniach, bohater błądzi po labiryntach strychów, porusza się w przestrzeni podobnej do koszmaru sennego. I właściwie nic się nie wyjaśnia. Józef K. przechodzi fazę buntu, usprawiedliwiania się, wreszcie życie podporządkowuje procesowi. Przygniata go sądowa machina, całe otoczenie wie o procesie i bierze w nim udział. Koniec jest równie koszmarny. Pewnego wieczoru pojawia się dwóch facetów w czarnych płaszczach, zabierają K. do kamieniołomów i tam wykonują wyrok. Zabijają go, wbijając nóż w serce i -- jak lakonicznie stwierdza narrator -- przekręcając dwa razy... Absurd? Tylko pozornie.

Interpretacje przesłania powieści:

Proces to… ludzkie życie, niejasna egzystencja. Rozpoczęta bez wyjaśnień, kończąca się tajemniczym wyrokiem.
Proces to… obraz jednostki ludzkiej bezradnej wobec machiny urzędów, zagubionej w labiryncie miasta.
Proces to… sytuacja człowieka zniewolonego w państwie totalitarnym.

Czy Proces zawiera ważne kreacje bohaterów literackich?

Właściwie jedną. Józefa K. Jest to everyman
– tzw. człowiek każdy. Ma przeciętną powierzchowność, nie wyróżnia się z
tłumu, ma zredukowane do inicjału nazwisko i popularne imię. To po
prostu każdy z nas – i Józef jest reprezentantem całej ludzkości,
zagubionej w tajemniczym procesie życia.

Do jakich tematów przyda się Proces?

O Procesie można pisać na niemal każdy temat. Doskonały przykład arcydzieła, lektury wybranej i cenionej przez świat. Przykład prozy nowatorskiej, poszukiwania specjalnej formy wyrazu do wyrażenia filozoficznej treści. Pisząc w tym duchu, należy pamiętać o paraboliczności kompozycji, o konstrukcji bohatera oraz o poetyce onirycznej, czyli stwarzaniu atmosfery snu, a wręcz koszmaru sennego. Tyle że na koniec bohater nie budzi się z poczuciem ulgi. Dalej: dzieło Kafki jest idealne do rozważań o życiu ludzkim, losie i sensie istnienia. O odpowiedzialności za swoje czyny i bezradności wobec losu. Jest to też powieść o samotności i próbie buntu. W ubiegłym roku maturzyści Dolnośląskiego mogli wykorzystać Proces i przywołanie kafkowskiej sytuacji do polemiki z cytatem Conrada, iż „wystarczy wierzyć w parę prostych pojęć, by żyć przyzwoicie". W Kujawsko-Pomorskiem pasował do rozważań o granicach wolności człowieka. Teatralny charakter świata w Warmińsko-Mazurskiem, poszukiwanie sensu życia w Podlaskiem, cytat dotyczący relacji człowiek -- Bóg w Śląskiem, w Pomorskiem idealnie do słów Herberta, o tym, że literatura dzieli z człowiekiem jego samotność. I oczywiście wszystkie tematy związane ze wskazaniem arcydzieł filozoficznych.

Inny tekst kultury Warto skojarzyć z Procesem słynny obraz Muncha pt. Krzyk. Ma podobną atmosferę niepokoju, egzystencjalnego lęku. Krzyk duszy, który mógłby śmiało być krzykiem Józefa K. prowadzonego na salę sądową.

Co o Procesie pisać?

Że jest wyrazem odwiecznych, ludzkich lęków i próbą wyjaśnienia zagadki egzystencjalnej. W bezlitosnym ukazaniu bezradności człowieka jest też wyrazem buntu. Kreuje postać everymana, świetnie odtwarza reguły snu. To jedyna w swoim rodzaju powieść, w której samotność i słabość istoty ludzkiej została tak dobitnie i dosłownie ukazana. Wpisuje się w krąg utworów dowodzących zależności człowieka od nieznanej siły wyższej. Artyści szukali już różnych nazw dla tegoż zjawiska: Szekspir odwołał się do metafory teatru, Pascal do kruchej trzciny w kosmosie, Beckett nazwał to czekaniem na Godota, a Jan Józef Szczepański -- pisał o Nieznanym Tybunale.

Ponad program Odwołaj się do innych utworów Kafki. Nie musisz znać ich w całości ani streszczać. Wystarczy, jeśli nadmienisz, że motyw niejasnego wyroku, męczącego koszmaru wciąż pojawia się w prozie Kafki. W Przemianie na przykład bohater po przebudzeniu się z przerażeniem stwierdza, iż zamienił się w robaka! W Kolonii karnej straszliwa maszyna igłą wypisuje na skórze skazańca wyrok! W Zamku główny bohater desperacko próbuje dostać się do przedziwnego zamku, do którego się nie dostanie. Właściwie zawsze sytuacja Kafkowskiego bohatera jest nie do pozazdroszczenia, zawsze jest oryginalnym obrazem ludzkiej egzystencji.