Sofokles – „Antygona”

Antygona - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl

„Antygona" - streszczenie i opracowanie w pigułce #matura2023

Data wydania: 442 p.n.e.

Epoka: Antyk

Rodzaj: dramat

Gatunek: tragedia antyczna

Geneza:

Problematyka: Antygona jest rzeczniczką „świętych praw bożych", które nakazują umarłego pogrzebać, by po śmierci mógł trafić do krainy cieni. Według bohaterki niepisane prawa boskie są odwieczne i nienaruszalne, nikt nie może ich zmieniać. Motywy jej działania wypływają więc z głębokiej religijności i miłości do obu braci.

Motywy:

motyw przeznaczenia. Utwór jest ostatnią z cyklu trzech tragedii tebańskich, przedstawiających los rodu Labdakidów, nad którym wisi fatum. Człowiek jest przedstawiony jako bezwolna jednostka. Tragizm losu bohaterów wynika z ich bezradności. Nie mają żadnego wpływu na swoje życie, ponieważ o wszystkim decydują wyroki bogów. Główna i tytułowa postać - Antygona należy do królewskiego rodu Labdakidów, jest córką Edypa oraz siostrą Ismeny, Polinejkesa i Eteoklesa. Nad członkami rodu ciąży fatum, które sprawia, że wszystkie ich działania kończą się tragicznie, mimo najlepszych chęci. Decyzje bohaterów, które są niezgodne z wolą bogów skutkują karą i przywróceniem biegu wydarzeń, zgodnego z przeznaczeniem. Antygona chce pozostać posłuszna wobec boskiego nakazu pochowania zmarłych, ale spotyka ją za to kara śmierci.

motyw miłości. Dzia­ła­nie An­ty­go­ny jest dyk­to­wa­ne sio­strza­ną mi­ło­ścią. Kie­ru­je się uczu­cia­mi, nie jest w sta­nie po­go­dzić się ze zbez­czesz­cze­niem zwłok bra­ta. Zda­je so­bie spra­wę z kon­se­kwen­cji zła­ma­nia za­ka­zu Kre­ona, a jed­nak po­świę­ca wła­sne ży­cie. Po­li­nej­kes nie żyje, dla­te­go je­dy­ne co może dla nie­go zro­bić, to god­nie po­grze­bać jego cia­ło. Jej de­ter­mi­na­cja jest zwią­za­na z wie­rze­nia­mi sta­ro­żyt­nych Gre­ków, któ­rzy uwa­ża­li, że zmar­ły, któ­ry nie zo­stał po­cho­wa­ny, nie może tra­fić do Ha­de­su, więc jego du­sza jest ska­za­na na wiecz­ną tu­łacz­kę po zie­mi. Antygona woli więc stra­cić ży­cie, niż unie­moż­li­wić bra­tu spo­koj­ne odej­ście w za­świa­ty. W tra­ge­dii po­ja­wia się nie tyl­ko mi­łość sio­strza­na, ale też ro­man­tycz­na. An­ty­go­na jest za­rę­czo­na z sy­nem Kre­ona, Haj­mo­nem. Uko­cha­ny pró­bu­je po­wstrzy­mać ojca przed wy­da­niem kary śmier­ci na swo­ją na­rze­czo­ną. Pró­bu­je prze­ko­nać Kre­ona, że jest wład­cą de­mo­kra­tycz­nym, więc musi li­czyć się z opi­nią ludu, któ­ry po­pie­ra po­stę­po­wa­nie An­ty­go­ny. Gdy Haj­mon znaj­du­je jej mar­twe cia­ło, po­peł­nia sa­mo­bój­stwo. Nie wy­obra­ża so­bie dal­sze­go ży­cia bez uko­cha­nej. An­ty­go­na i jej na­rze­czo­ny tra­cą więc ży­cie z mi­ło­ści, u ko­bie­ty jest to uczu­cie do bra­ta, a u Haj­mo­na - mi­łość ro­man­tycz­na.

motyw samobójstwa. Taką śmier­cią umie­ra kil­ku bo­ha­te­rów tra­ge­dii. An­ty­go­na wie­sza się na chu­ście, aby unik­nąć mę­czeń­skiej śmier­ci z gło­du i pra­gnie­nia, po za­mknię­ciu przez Kre­ona w ja­ski­ni. Haj­mon prze­bi­ja się mie­czem, gdy wi­dzi mar­twe cia­ło uko­cha­nej. Sa­mo­bój­stwo po­peł­nia rów­nież mat­ka Haj­mo­na, Eu­ry­dy­ka, ko­bie­ta wbi­ja so­bie szty­let w pierś. Nie jest w sta­nie da­lej żyć po śmier­ci syna, któ­rej win­ny jest Kre­on. Sa­mo­bój­stwo sta­je się dla bo­ha­te­rów nie tyl­ko spo­so­bem na za­koń­cze­nie cier­pie­nia. W ten spo­sób, za­cho­wu­ją wol­ność, któ­rą od­bie­ra­ją im fa­tum i bo­skie in­ge­ren­cje. Po­sta­ci nie mogą de­cy­do­wać o wła­snym lo­sie, dla­te­go po­sta­na­wia­ją wy­brać przy­naj­mniej spo­sób, w jaki umrą. Za­cho­wu­ją du­cho­wą au­to­no­mię i god­ność w tra­gicz­nej sy­tu­acji, po­zba­wio­nej do­bre­go roz­wią­za­nia.

motyw cierpienia. Antygona i Ismena zma­ga­ją się z bó­lem, po­nie­waż ich bra­cia zgi­nę­li w bra­to­bój­czej wal­ce o wła­dzę. Wcze­śniej prze­ży­ły odej­ście i śmierć ojca oraz sa­mo­bój­stwo mat­ki. Ko­bie­ty mu­szą ob­ser­wo­wać jak roz­pa­da się ich ród, do­tknię­ty fa­tum. Cier­pie­nie An­ty­go­ny po­tę­gu­je uzna­nie jej bra­ta - Po­li­nej­ke­sa, za zdraj­cę Teb, mimo że zo­stał oszu­ka­ny przez Ete­okle­sa. Po odej­ściu Edy­pa, bra­cia mie­li wy­mie­niać się wła­dzą co roku, ale Ete­okles nie wy­wią­zał się z obiet­ni­cy i nie chciał do­pu­ścić Po­li­nej­ke­sa do te­bań­skie­go tro­nu. Po­li­nej­kes na­je­chał na mia­sto z kró­lem Ar­gos, przez co zo­stał uzna­ny za zdraj­cę. An­ty­go­na musi więc ob­ser­wo­wać jak Ete­okles jest god­nie po­grze­ba­ny, a cia­ło Po­li­nej­ke­sa po­rzu­co­no na pa­stwę dzi­kich zwie­rząt. Cier­pi rów­nież Isme­na, któ­ra nie ma od­wa­gi sprze­ci­wić się za­ka­zo­wi Kre­ona. Oba­wia się, że stra­ci rów­nież sio­strę, po­nie­waż An­ty­go­na jest nie­ustę­pli­wa i na­ra­ża się na karę wład­cy. Przez de­cy­zję Kre­ona, cier­pi tak­że Haj­mon, któ­ry nie jest w sta­nie ura­to­wać swo­jej na­rze­czo­nej. Ból do­ty­ka rów­nież Eu­ry­dy­kę, któ­ra przez upór męża, tra­ci syna. Cier­pie­nie nie omi­ja tak­że Kre­ona. Wład­ca w koń­cu zda­je so­bie spra­wę, że przez swo­ją py­chę do­pro­wa­dził do tra­ge­dii. Bo­go­wie su­ro­wo każą go za brak sza­cun­ku do cia­ła Po­li­nej­ke­sa.

motyw władzy. Rzą­dy w Te­bach sta­ją się źró­dłem kon­flik­tów. Po odej­ściu Edypa, Po­li­nej­kes i Ete­okles pró­bu­ją zdo­być wła­dzę, co do­pro­wa­dza do bra­to­bój­czej wal­ki. Tron obej­mu­je Kre­on, któ­ry za wszel­ką cenę chce za­pew­nić so­bie sil­ną po­zy­cję wśród pod­da­nych. Po­sta­na­wia więc su­ro­wo uka­rać An­ty­go­nę, któ­ra nie za­sto­so­wa­ła się do jego za­ka­zu i po­grze­ba­ła Po­li­nej­ke­sa, uwa­ża­ne­go za zdraj­cę. Kre­on oba­wia się, że je­śli nie wy­cią­gnie kon­se­kwen­cji z jej po­stę­po­wa­nia, pod­da­ni w przy­szło­ści będą igno­ro­wać jego za­ka­zy. Wład­ca po­peł­nia grzech py­chy, nie prze­strze­ga bo­skie­go pra­wa, na­ka­zu­ją­ce­go po­grze­ba­nie zmar­łych. W Te­bach pa­nu­je de­mo­kra­cja, ale Kre­on nie słu­cha opi­nii miesz­kań­ców mia­sta ani Rady Star­ców. Chęć za­cho­wa­nia au­to­ry­te­tu za wszel­ką cenę do­pro­wa­dza wład­cę do oso­bi­stej tra­ge­dii - tra­ci żonę i syna. Kre­on jest jed­nak spra­wie­dli­wy, nie zmie­nia swo­jej de­cy­zji, mimo że win­nym oka­zu­je się na­rze­czo­na Haj­mo­na.

motyw buntu. An­ty­go­na nie prze­strze­ga za­ka­zu usta­lo­ne­go przez Kre­ona. Jest świa­do­ma moż­li­wych kon­se­kwen­cji, ale sta­wia pra­wo bo­skie nad ludz­kim. Swo­im po­stę­po­wa­niem po­ka­zu­je siłę cha­rak­te­ru i sio­strza­ną mi­łość.

Bohaterowie: