Stefan Żeromski – „Przedwiośnie”

Przedwiośnie - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl

25. Matura z polskiego. Przedwiośnie. Stefan Żeromski.

Data wydania: 1924

Epoka: Dwudziestolecie międzywojenne

Rodzaj: epika

Gatunek: powieść polityczno-obyczajowa

Geneza: Powieść została bardzo skrupulatnie przygotowana pod względem merytorycznym. Autor nie znał wprawdzie rewolucji październikowej z autopsji, ale rozmawiał z naocznymi świadkami wydarzeń w Baku. Przedwiośnie stało się przekrojem idei i ruchów społeczno-politycznych, które miały stanowić receptę na naprawę zrujnowanego kraju i wyrównania różnic nie tylko między klasami społecznymi, ale także między poszczególnymi regionami.

Znaczenie tytułu:

1. Przedwiośnie to okres roku na przełomie zimy i wiosny, o tej porze pojawił się Cezary Baryka w Polsce po przyjeździe z Baku

2. To czas kiedy przyroda budzi się do życia - Szymon Gajowiec twierdził, że odrodzona Polska znalazła się na takim etapie rozwoju

3. Mianem “przedwiośnia” można też określać świadomość polityczno-społęczną Cezarego Baryki - dopiero zaczyna się kształtować

Zakończenie
Ostatnia scena powieści jest zaskakująca. Widzimy w niej głównego bohatera idącego na czele pochodu strajkujących robotników. Zdziwienie budzi fakt, że kilka scen wcześniej Baryka otwarcie podważa zdolność klasy robotniczej do objęcia władzy. Jednak jego ubiór, czyli „lejbik żołnierski i czapka żołnierska", świadczy o tym, że chce podkreślić fakt, iż walczył o niepodległość Polski i przejmuje się jej losem. Cezary nie pojednał się z komunistami, ale walczył o swoje sprawy. Można wnioskować, że postawa, jaką reprezentuje młody bohater jest syntezą państwowej myśli Gajowca i komunistycznej Lulka. Jej istotą jest zapewnienie godziwych warunków życia najuboższym warstwom społecznym w demokratycznym państwie.

Jego oderwanie się od maszerujących to symbol przeżywania indywidualnego buntu. Sprzeciwiał się rzeczywistości, jaka panowała w Polsce. Ten desperacki akt był dodatkowo spowodowany emocjami, które zostały pobudzone przez rozmowę z Laurą. Cezary zdawał się już zapomnieć o nawłockiej miłości, ale spotkanie z ukochaną doprowadziło do tego, że znów poczuł wielki gniew i nienawiść do całego świata.

Motywy:

motyw rewolucji. Autor przedstawia brutalny, wstrząsający obraz rebelii. W spokojnym wcześniej Baku, nastaje chaos, rozpoczyna się czas apokalipsy. Chociaż Cezary Baryka początkowo popierał rewolucję, z czasem zaczął dostrzegać jej brutalność. Bolszewicy walczyli z kontrrewolucjonistami, doszło też do starć między Tatarami i Ormianami. Po ulicach Baku płynęła krew, a morze stało się czerwone. Cezary pracował przy chowaniu zwłok Ormian. Bardzo poruszył go widok pięknej kobiety, która w innych okolicznościach miałaby przed sobą wiele lat życia. Baryka popierał komunistyczne idee, ale zdawał sobie sprawę z okrucieństwa rewolucji.

motyw przemiany. Ce­za­ry Ba­ry­ka jest bo­ha­te­rem dy­na­micz­nym. Czy­tel­nik po­zna­je go, jako zbun­to­wa­ne­go na­sto­lat­ka i ob­ser­wu­je pro­ces jego doj­rze­wa­nia i kształ­to­wa­nia wła­sne­go sys­te­mu war­to­ści. Ba­ry­ka wie­lo­krot­nie zmie­niał zda­nie na te­mat swo­ich ro­dzi­ców, re­wo­lu­cji i ko­mu­ni­zmu. Po­cząt­ko­wo nie sza­no­wał Ja­dwi­gi, spra­wiał jej pro­ble­my, cho­ciaż ko­bie­ta była wy­star­cza­ją­co przy­gnę­bio­na po­wo­ła­niem męża do woj­ska. Z cza­sem za­czął do­strze­gać jej po­świę­ce­nie i sta­rał się jej po­ma­gać. Zna­lazł na­wet miej­sce w szpi­ta­lu, ale wy­czer­pa­na Ja­dwi­ga zmar­ła. Ce­za­ry czę­sto ją wspo­mi­nał i od­wie­dzał jej grób. Po­cząt­ko­wo kry­ty­ko­wał też pa­trio­tyzm ojca, ale z cza­sem za­czął go ro­zu­mieć i na­brał sza­cun­ku do Po­la­ków. Ba­ry­ka zmie­niał też po­glą­dy po­li­tycz­ne. Jako na­sto­la­tek, był bez­kry­tycz­nym wiel­bi­cie­lem ko­mu­ni­zmu i re­wo­lu­cji. Za­czął jed­nak do­strze­gać jej okru­cień­stwo oraz do­ce­niać za­pał Po­la­ków do od­bu­do­wy oj­czy­zny. Po­sta­no­wił więc za­cią­gnąć się do pol­skie­go woj­ska w woj­nie pol­sko-bol­sze­wic­kiej. Zwró­cił się prze­ciw­ko Ro­sja­nom, wśród któ­rych się wy­cho­wał. Pod­czas po­by­tu w Na­wło­ci wciąż do­strze­gał jed­nak wy­zysk chłop­stwa przez szlach­tę. Po po­wro­cie do War­sza­wy, pro­wa­dził dłu­gie dys­ku­sje z za­pa­lo­nym ko­mu­ni­stą Lul­kiem. Pod­czas ze­bra­nia miał jed­nak od­wa­gę wy­ra­zić wła­sną opi­nię, nie­zgod­ną ze zda­niem zwo­len­ni­ków krwa­wej re­wo­lu­cji. Po­wieść koń­czy ob­raz doj­rza­łe­go świa­to­po­glą­du Ba­ry­ki. Bo­ha­ter wziął udział w ma­ni­fe­sta­cji ro­bot­ni­ków, ale miał na so­bie pol­ski mun­dur.

motyw Polski. Cho­ciaż Ba­ry­ka z po­cho­dze­nia był Po­la­kiem, uro­dził i wy­cho­wał się w Ro­sji. Pa­trzył więc na Pol­skę z dy­stan­su i czę­sto ne­ga­tyw­nie ją oce­niał. Nie po­dzie­lał pa­trio­tycz­nej po­sta­wy ro­dzi­ców, nie­chęt­nie od­no­sił się do pla­nów Se­we­ry­na, któ­ry pra­gnął wró­cić do oj­czy­zny. Ce­za­ry sły­szał od ojca opo­wie­ści o szkla­nych do­mach i nie­zwy­kle roz­wi­nię­tej cy­wi­li­za­cji, dla­te­go był roz­cza­ro­wa­ny bie­dą i nie­spra­wie­dli­wo­ścią, któ­re pa­no­wa­ły w od­ro­dzo­nej oj­czyź­nie. Z cza­sem Ba­ry­ka za­czął zmie­niać opi­nię na te­mat Po­la­ków. Do­ce­niał ich za­an­ga­żo­wa­nie i wa­lecz­ność. Nie był jed­nak za­śle­pio­nym pa­trio­tą, bez­kry­tycz­nie pa­trzą­cym na oj­czy­znę. Wi­dział po­trze­bę zmian i miał na­dzie­ję, że będą one gwał­tow­ne.

motyw nieszczęśliwej miłości. Pod­czas po­by­tu w Na­wło­ci, Ce­za­ry prze­żył swo­je pierw­sze ro­man­se. Przy­stoj­ny i cha­ry­zma­tycz­ny mło­dzie­niec roz­ko­chał w so­bie trzy ko­bie­ty: Laurę Kościeniecką, Wandę Okszyńską i Karolinę Szarłatowiczównę. Chło­pak wdał się w ro­mans z Lau­rą, mło­dą wdo­wą za­rę­czo­ną z Wła­dy­sła­wem Bar­wic­kim. Wciąż jed­nak flir­to­wał z Ka­ro­li­ną, da­jąc jej na­dzie­ję na zwią­zek. Wy­wo­ła­ło to za­zdrość Wan­dy, bez wza­jem­no­ści za­ko­cha­nej w Ce­za­rym. Okszyń­ska otru­ła Ka­ro­li­nę, ale Ce­za­ry zbyt­nio się tym nie prze­jął. Jego ro­mans z Lau­rą rów­nież źle się skoń­czył. Bar­wic­ki przy­ła­pał go w pa­ła­cu na­rze­czo­nej. Mię­dzy męż­czy­zna­mi do­szło do bój­ki i Ba­ry­ka ude­rzył Lau­rę w twarz. Ce­za­ry wy­je­chał, a Ko­ście­niec­ka wy­szła za Bar­wic­kie­go. Nie­szczę­śli­wą mi­łość prze­ży­ła rów­nież Ja­dwi­ga. W mło­do­ści za­ko­cha­ła się w ubo­gim urzęd­ni­ku, Szy­mo­nie Ga­jow­cu. Była jed­nak po­słusz­na ro­dzi­com i wy­szła za za­moż­ne­go Se­we­ry­na Ba­ry­kę. Ja­dwi­ga mia­ła wy­rzu­ty su­mie­nia, a Ga­jo­wiec ni­g­dy nie za­ło­żył wła­snej ro­dzi­ny.

motyw dworku szlacheckiego. Trud­no nie za­uwa­żyć, że Żerom­ski wzo­ro­wał się na So­pli­co­wie, opi­sa­nym w epo­pei Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”. Życie ro­dzi­ny Wie­lo­sław­skich było wy­peł­nio­ne roz­ryw­ka­mi. Umi­la­li so­bie czas wy­ciecz­ka­mi, ba­la­mi i uro­czy­sty­mi ko­la­cja­mi. Obo­wiąz­ki po­sia­da­li wy­łącz­nie pa­rob­ko­wie, któ­rzy prak­tycz­nie nie mie­li cza­su na od­po­czy­nek. Wie­lo­sław­scy ak­cep­to­wa­li taki stan rze­czy. Uwa­ża­li, że spra­wie­dli­wość spo­łecz­na jest nie­moż­li­wa, a los czło­wie­ka jest de­ter­mi­no­wa­ny w mo­men­cie uro­dze­nia. Hi­po­lit pod­czas po­by­tu w woj­sku nie wy­wyż­szał się i wal­czył w ta­kich sa­mych wa­run­kach, jak po­zo­sta­li. Gdy przy­je­chał do Na­wło­ci, chęt­nie wró­cił do bez­tro­skie­go ży­cia mło­de­go ma­gna­ta. Har­mo­nię, pa­nu­ją­cą w Na­wło­ci, zbu­rzy­ła do­pie­ro tra­gicz­na śmierć Ka­ro­li­ny.

motyw miasta. Baku było dla Ce­za­re­go małą oj­czy­zną. Mia­sto było pięk­ne i bo­ga­te, po­nie­waż znaj­do­wa­ło się nad mo­rzem i sły­nę­ło ze złóż ropy naf­to­wej. Wszyst­ko zmie­ni­ło się jed­nak z na­dej­ściem re­wo­lu­cji. W mie­ście do­cho­dzi­ło do krwa­wych walk, a tu­rec­ki ostrzał ob­ró­cił je w ru­inę.

motyw matki po­ja­wia się w po­wie­ści za spra­wą obec­no­ści Jadwigi Baryki z Dąbrowskich, mat­ki Ce­za­re­go. Ko­bie­ta była od­da­na sy­no­wi, ide­ali­zo­wa­ła go, na­wet gdy jej nie sza­no­wał i spra­wiał pro­ble­my wy­cho­waw­cze. Ja­dwi­ga wy­ko­ny­wa­ła wszyst­kie pra­ce do­mo­we i ry­zy­ko­wa­ła ży­ciem, aby zdo­być je­dze­nie. Ce­za­ry przez dłu­gi czas nie do­ce­niał jej po­świę­ce­nia. Gdy w koń­cu za­czął do­strze­gać trud mat­ki, było już za póź­no. Życie w mie­ście opa­no­wa­nym przez re­wo­lu­cję i cięż­ka pra­ca w por­cie spra­wi­ły, że Ja­dwi­ga za­czę­ła cho­ro­wać, a wkrót­ce - zmar­ła. Ce­za­ry tę­sk­nił za mat­ką i od­wie­dzał jej grób.

motyw ojca rów­nież od­gry­wa w po­wie­ści waż­ną rolę. Seweryn Baryka był pa­trio­tą, cho­ciaż więk­szość ży­cia spę­dził w Ro­sji. Miesz­kał za gra­ni­cą tyl­ko ze wzglę­du na ka­rie­rę urzęd­ni­czą, ale czuł się Po­la­kiem i w ten spo­sób chciał wy­cho­wać syna. Ku jego roz­cza­ro­wa­niu, Ce­za­ry le­piej mó­wił po ro­syj­sku, niż po pol­sku. Se­we­ryn za­pew­nił swo­jej ro­dzi­nie do­stat­nie ży­cie i sta­bi­li­za­cję. Po jego wy­jeź­dzie, syn za­czął spra­wiać pro­ble­my wy­cho­waw­cze. Ce­za­ry li­czył się ze zda­niem ojca, ale nie sza­no­wał mat­ki. Se­we­ryn prze­szedł dłu­gą dro­gę, aby wró­cić do Baku po I woj­nie świa­to­wej. Jego ce­lem stał się po­wrót do Pol­ski. Opo­wia­dał sy­no­wi zmy­ślo­ne hi­sto­rie o szkla­nych do­mach, aby za­chę­cić go do wy­jaz­du. Se­we­ryn był jed­nak zbyt scho­ro­wa­ny, aby prze­żyć dłu­gą po­dróż. Jego śmierć de­fi­ni­tyw­nie za­koń­czy­ła dzie­ciń­stwo Czar­ka. Z pew­no­ścią miał do­bre in­ten­cje, ale jego kłam­stwa spra­wi­ły, że chło­pak nie był przy­go­to­wa­ny na to, co za­sta­nie w od­ro­dzo­nej Pol­sce.

motyw szklanych domów. Ba­ry­ka był pa­trio­tą, a jego wi­zja oj­czy­zny wy­wo­dzi­ła się z li­te­ra­tu­ry. Fik­cyj­na hi­sto­ria szkla­nych do­mów była wy­two­rem jego wy­obraź­ni. Se­we­ryn chciał­by, żeby oj­czy­zna wy­glą­da­ła wła­śnie w ten spo­sób. Do­pa­try­wał się szan­sy na lep­szą przy­szłość w po­stę­pie tech­no­lo­gicz­nym. Po przy­jeź­dzie do Pol­ski, Ce­za­ry bo­le­śnie prze­ko­nał się jed­nak, że opo­wie­ści ojca nie mia­ły nic wspól­ne­go z praw­dą. Za­miast szkla­nych do­mów i elek­try­fi­ka­cji, za­stał tam bie­dę i nie­spra­wie­dli­wość.

Problematyka:

Problematykę „Przedwiośnia” podzielić można na problematykę społeczno-polityczną i psychologiczną. Jest to przecież opowieść nie tylko o odbudowie Polski, ale również o dojrzewającym, zagubionym młodzieńcu.

Głównym zagadnieniem „Przedwiośnia”, który łączy obydwa główne nurty problematyki jest poszukiwanie własnej drogi. Zarówno Polska po odzyskaniu niepodległości, jak i osierocony i zmuszony do ucieczki z rodzinnego miasta Cezary Baryka kuszeni są wielkimi ideami, które mają zapewnić im szczęście. Po wprowadzeniu ich w życie okazuje się jednak, że nijak mają się one do rzeczywistości.

Bohaterowie:

Cezary Grzegorz Baryka jest głównym bohaterem powieści Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie". Urodził się w mieście Baku, należącym wówczas do Rosji, chociaż jego rodzice, Jadwiga i Seweryn, byli Polakami. Wspierał rewolucję październikową, mimo że sam pochodził z zamożnej rodziny. Po śmierci matki, brał udział w wojnie tatarsko-ormiańskiej. Za namową ojca ruszył w podróż do Polski, ale Seweryn zmarł w pociągu. Cezary korzystał z pomocy Szymona Gajowca, dawnego ukochanego matki i rozpoczął studia medyczne. Naukę przerwał wybuch wojny polsko-bolszewickiej. Baryka zaciągnął się wtedy do polskiego wojska. Po zakończeniu wojny, wyjechał do majątku swojego przyjaciela, Hipolita Wielosławskiego. Podczas pobytu w Nawłoci, rozkochał w sobie trzy kobiety, co doprowadziło do tragedii. Po powrocie do Warszawy, wznowił studia medyczne. Był to czas, gdy kształtował własny system wartości, dyskutując z reformatorem Gajowcem i komunistą Lulkiem. Baryka jest bohaterem dynamicznym, młodzieńcem poszukującym własnej drogi.

Jadwiga Baryka z Dąbrowskich była mat­ką Ce­za­re­go. Uro­dzi­ła się w oko­li­cy Sie­dlec i do koń­ca ży­cia tę­sk­ni­ła za swo­imi ro­dzin­ny­mi stro­na­mi. W mło­do­ści za­ko­cha­ła się w Szy­mo­nie Ga­jow­cu, ale męż­czy­zna był zbyt bied­ny, aby sta­rać się o jej rękę. Ro­dzi­ce po­sta­no­wi­li wy­dać Ja­dwi­gę za za­moż­ne­go urzęd­ni­ka Se­we­ry­na. Po ślu­bie wy­je­cha­ła z mę­żem do Ro­sji, ale ni­g­dy nie trak­to­wa­ła jej jako swo­jej oj­czy­zny. W prze­ci­wień­stwie do Ce­za­re­go, nie po­pie­ra­ła re­wo­lu­cji. Zmar­ła pod­czas pra­cy w por­cie, na któ­rą zo­sta­ła ska­za­na za po­moc księż­nej Szczer­ba­tow-Ma­ma­jew.

Seweryn Baryka po­cho­dził ze zu­bo­ża­łej ro­dzi­ny szla­chec­kiej. Był pa­trio­tą, ale miesz­kał w Ro­sji, ze wzglę­du na ka­rie­rę urzęd­ni­czą. Pod­czas I woj­ny świa­to­wej, prze­szedł na stro­nę pol­skich le­gio­nów. Na­kło­nił syna na wy­jazd do oj­czy­zny, opo­wia­da­jąc kłam­stwa o szkla­nych do­mach. Rany, od­nie­sio­ne pod­czas walk, spra­wi­ły jed­nak, że nie prze­trwał po­dró­ży i zmarł w po­cią­gu.

Szymon Gajowiec to daw­ny uko­cha­ny Ja­dwi­gi. Nie sta­rał się o jej rękę, po­nie­waż wie­dział, że jest zbyt ubo­gi. Gdy po­ślu­bi­ła Se­we­ry­na, na­pi­sał do niej dłu­gi list. Ni­g­dy nie za­ło­żył wła­snej ro­dzi­ny. Sku­pił się na pra­cy na rzecz oj­czy­zny, zaj­mo­wał wy­so­kie sta­no­wi­sko w Mi­ni­ster­stwie Skar­bu. Chęt­nie po­ma­gał Czar­ko­wi, któ­ry przy­po­mi­nał mu Ja­dwi­gę. Uwa­żał, że Pol­ska od­ro­dzi się dzię­ki re­for­mom, a nie krwa­wej re­wo­lu­cji.

https://poezja.org/wz/interpretacja/4030/Przedwiosnie_bohaterowie